GESCHIEDENIS
In maart 2016 bezocht ik voor een opdracht uit de fotocursus die ik toen volgde, het Fort Lillo aan de rechteroever van de Schelde ten noorden van Antwerpen
Fort Lillo is een voormalig fort met een kleine woonkern, gebouwd in 1583 op initiatief van Willem van Oranje. Het was bedoeld om samen met het tegelijkertijd aan de overkant van de Schelde gebouwde Fort Liefkenshoek de toegang tot de haven van Antwerpen te beheersen en zo te voorkomen dat de Spanjaarden met een vloot naar binnen zouden varen om Antwerpen te heroveren. Die stad was in de jaren ervoor, na de beeldenstorm van 1566, overgegaan naar de prins, maar was voor de Spanjaarden belangrijk als havenstad. Dus die sloegen het beleg om het te heroveren en ondanks de inspanningen van Willem van Oranje lukte dat ook. In 1584 mislukte een Spaanse aanval op het fort. In 1585 viel Antwerpen. Fort Lillo bleef samen met Fort Liefkenshoek in handen van de opstandelingen in de Noordelijke Nederlanden.
Fort Lillo speelde samen met Fort Liefkenshoek een belangrijke rol in de beheersing van de scheepvaart op de Schelde. In de eeuwen die volgden was Fort Lillo beurtelings in handen van Frankrijk, Oostenrijk, Nederland: Zeeuws sinds 1839 en tenslotte België. Uiteindelijk had het fort geen militair nut meer en werd in 1894 als vesting buiten gebruik gesteld. In 1903-1906 is het fort verminkt. Het hoofdbolwerk werd gesloopt en de vestinggracht aan de Scheldezijde werd gedempt. Tevens werd toen een haventje aangelegd.
In 1981 is het als beschermd monument aangewezen. Het dorp Lillo, bestaande uit de delen Oud-Lillo en Kruisweg, is in 1957-1965 verdwenen ten behoeve van de uitbreiding van de Antwerpse haven.
HET DORP BINNEN DE VESTINGWALLEN
De Sint-Benedictuskerk aan de Havenmarkt is gebouwd in 1883 in neogotische stijl. De toren heeft een neoclassiscistisch fronton als bekroning. Beelden en meubilair van afgebrokenkerken van dorpen in de polder, waaronder Lillo, hebben er een plaats gevonden. Vroeger stond hier eerst een protestantse garnizoenskerk.
Op de website www.orgbase.nl staat het volgende vermeld over het orgel.
- In het voormalige dorp Lillo-Kruisweg (of kortweg Lillo) stond een neogotische kerk uit 1851, gewijd aan Sint Benedictus. In deze kerk stond een orgel, maar de maker is niet bekend. Het dorp Lillo is afgebroken ten behoeve van de uitbreiding van de haven van Antwerpen. Het kerkgebouw en het orgel werden in mei 1965 gesloopt, na een laatste mis op 25 april 1965. In het voormalige Fort Lillo stond een kapel, gewijd aan Sint Jozef. Deze kapel kreeg nu de naam Sint Benedictus.
- De firma Aerts & Castrel, Duffel bouwde in 1965 een tweeklaviers orgel voor de kerk in Fort Lillo. Bij de bouw is materiaal gebruikt uit het afgebroken orgel van de kerk van het oude dorp. Bij de inwijding op 12 december 1965 gaf Stanislas Deriemaeker, organist van de kathedraal te Antwerpen, een concert met werken van Couperin, Van den Kerckhoven, Chaumont, Pachelbel, Daquin en Bach.
Het instrument heeft een electropneumatische tractuur en bezit 13 stemmen, verdeeld over Groot Orgel 5, Reciet 7 en Pedaal 1.
De Havenmarkt is het voormalige marktpleintje met centraal het monument voor de gesneuvelden van Lillo dat tot 1965 voor de dorpskerk van Lillo-Kruisweg stond. Het beeld stelt een treurende moeder voor die wacht op haar verloren zoon en is vervaardigd door Rik Sauter (1885-1952).
Het kruitmagazijn is gebouwd door de Fransen in 1810. Het was een opslagplaats voor 50 ton buskruit. De muren zijn extra stevig gebouwd met de bedoeling dat bij een ramp het dak eraf zou gaan en het dorp daardoor minder schade zou oplopen.
JACHTHAVEN
DE SCHELDE
De in-/uitgang van de jachthaven. Rechts de slikken van natuurgebied Potpolder met in de verte de witte molen De Eenhoorn, oorspronkelijk uit Lillo-Kruisweg en in 1965 verplaatst naar de huidige plek langs de snelweg naar Antwerpen.
Doel zou volgens plannen sinds de jaren zestig van de vorige eeuw worden afgebroken voor de uitbreiding van de Antwerpse haven. Daar kwam veel verzet tegen. In 2022 werd een akkoord bereikt waarin de uitbreidingsplannen voor de haven zodanig werden aangepast dat Doel kan blijven bestaan.
HET SIGMAPLAN
Bij mijn bezoek aan Lillo stond er op een bord bij de rivier vermeld wat het Sigmaplan inhoudt. Ik kende het niet el las het volgende:
In het kader van het Sigmaplan voeren Waterwegen en Zeekanaal NV en het Agentschap voor Natuur en Bos hier de komende jaren werken uit. Het doel: de omgeving beter beschermen tegen overstromingen en de unieke Scheldenatuur in ere herstellen.
Op de website van het Sigmaplan las ik kort voor het plaatsen van deze bijdrage wat dit betekent. Het Sigmaplan zal vergaande gevolgen hebben voor Fort Lillo. Het krijgt een volledige herziening inclusief een restauratie naar de situatievan 1815. Het krijgt weer de vorm van een fort, met vijf bastions, een ringgracht, een brug. Waar mogelijk worden de noordelijke bastions hersteld volgens het historische plan uit 1815, met behoud van de waardevolle bomen. In het zuiden, op de plaats van de huidige jachthaven, komen twee nieuwe bastions met nieuwe bomen. De huidige jachthaven wordt verplaatst.
Op de website staat deze illustratie van hoe het er zal uitzien na voltooiing van de werkzaamheden bij Lillo, naar verwachting in 2028.
Bron: website www.sigmaplan.be
Een goede reden om dan er weer op bezoek te gaan en over de ingrijpende veranderingen een nieuwe fotoserie te maken.